رویداد کاسپین – طرح ملی «پزشک خانواده» که در سالهای ابتدایی دهه ۹۰ شمسی در استان های مازندران و فارس شروع شد، اینبار با رنگ و بویی متفاوت تر به این خطه از شمال برگشت؛ طرحی سلامت محور که قرار است در تمامی مراحل زندگی همراه یک فرد باشد و او را در مسیر زندگی همراهی کند تا ضمن شناسایی و ریشه یابی بیماری ها و امراض راههای درمان را بگستراند.
طرح ملی “پزشک خانواده “ از سالهای نخستین دهه ۹۰ شمسی به صورت نمونه در مازندران و فارس آغاز شد و در مسیر اجرا فراز و نشیب های زیادی را پشت سر گذاشت تا بدین جا رسید؛ اما اکنون مسئولان بهداشت و درمان این خطه شمالی با واکاوی مشکلات و مسائل به دنبال اجرای راهکارهایی برای رفع دست اندازهای موجود هستند.
مازندرانی ها از سال ۱۳۹۱ نام پزشک خانواده را شنیده اند هرچند در ابتدا با آن غریبه بودند اما اکنون که اثرات و تبعات اجرای این طرح در حوزه بهداشت و درمان را چشیده اند می دانند که تا چه اندازه این طرح توانسته آنها را در پیشگیری از بیماری های غیرواگیر همچون دیابت و فشار خون و همچنین مدیریت بیماری ها کمک کند.
طرح پزشک خانواده، برنامه ای سلامتمحور و مبتنی بر پیشگیری از ابتلا به بیماریها است، به طوری که آموزش و پیشگیری در آن اولویت اصلی اجرای طرح محسوب میشود تا به این شکل هزینههای بخش درمان در کشور کاهش یابد.
بیشتر از ۳۰۰ پزشک خانواده روستایی و همین تعداد ماما خانواده به جمعیت خانوار روستایی مازندران خدمات ارایه می دهند و همچنین بیشتر از ۶۰۰ پزشک خانواده شهری در این استان فعالیت دارند.
در شهرهای زیر ۲۰ هزار نفر جمعیت هر پزشک خانواده به ۲ هزار و ۵۰۰ تا سه هزار نفر خدمات درمانی ارائه می کند و تمامی کنترل های لازم درمانی افراد از طریق این پزشکان برای افراد انجام می شود و در صورت نیاز به دریافت سطوح بالاتر دریافت خدمات اقدام لازم برای ارجاع به پزشک متخصص که در این طرح قرار دارند انجام می شود.
طبق گزارش رسمی مازندران به خاطر اجرای طرح پزشک خانواده، رتبه دار در شناسایی بیماران دیابت است. پزشکان از دیابت و فشار خون به عنوان مادر بیماری ها یاد می کنند. بر اساس برآوردهای رسمی، دیابت بیشتر از ۱۰ درصد هزینه درمان نظام سلامت را به خود اختصاص میدهد.
همچنین در طرح پزشک خانواده برای گروه های مختلف سنی و جنسی مانند مادران باردار، نوزادان و کودکان، افراد بالای ۵۰ سال و مسن بسته های ویژه مراقبتی در نظر گرفته شده است و جمعیت این گروه ها برای این که قطار نظام سلامت محور به حرکتش در مسیر ادامه دهد، باید طبق برنامه زمان بندی به پزشک خانواده خود مراجعه کنند.
ششم مرداد ۱۳۹۱ طرح پزشک خانواده شهری و نظام ارجاع، در مازندران به اجرا در آمد و در آنزمان اعلام شد برای این منظور طرح جمعآوری اطلاعات خانوار پزشک شهری در مازندران آغاز شد و با تکمیل شدن مرحله جمعآوری اطلاعات، مرحله انتخاب پزشک خانواده نیز در مازندران در مراکز درمانی استان آغاز شد و اطلاعات ۲ میلیون شهروند مازندرانی در سامانه ملی الکترونیک سلامت به ثبت رسید.
اجرای این طرح در مازندران با فراز و نشیب هایی همچون همکاری نکردن مردم برای ثبت نام و مراجعه به پزشکان خانواده، همراهی نکردن پزشکان متخصص برای ویزیت بیماران ارجاع داده شده، دریافت مبالغی به عنوان ویزیت از سوی پزشکان خانواده و یا کوتاهی برخی پزشکان خانواده در انجام وظایف محوله از جمله کنترل و مراقبت های مستمر از افراد زیرپوشش همراه بود و اما با واکاوی و بررسی تمامی مسائل پیش رو وضعیت این طرح در مازندران به گونه ای شده است که تمامی مردم این استان دارای پزشک خانواده هستند و دریافت خدمات درمانی خود را از این مرجع پیگیری و مطالبه می کنند.
با توجه به موفقیت آمیز بودن اجرای این طرح در مازندران باعث شده تا طرح در کل کشور نیز تعمیم داده شود و صد البته موفقیت آمیز بودن طرح دلیل بر بدون نقص بودن آن در اجرا نیست و به همین دلیل مسوولان امر در استان مازندران بدنبال شکافتن مراحل اجرای این طرح برای رسیدن به نقطه کمال آن است.
متخصص پزشکی خانواده و عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی مازندران در این خصوص اعلام کرد: همه افراد آرزو دارند از آغاز زندگی تا دوران سالمندی، سالم، فعال و توانمند باقی بمانند. دستیابی به این هدف نیازمند توجه مستمر به سلامت و بهرهمندی از خدمات مراقبتی مناسب است. در این میان، پزشک خانواده به عنوان یکی از مهمترین ارکان نظام سلامت، نقش مؤثری در حفظ و ارتقای سلامت افراد ایفا میکند.
دکتر رضا صفری افزود: پزشک خانواده تنها برای زمان بیماری نیست و نقش او به تجویز دارو یا درمان بیماریها محدود نمیشود. پزشک خانواده نزدیکترین و قابل اعتمادترین مشاور سلامت افراد است که تلاش میکند از بروز بیماریها پیشگیری کند و در صورت ایجاد مشکل، بیماری را در مراحل اولیه شناسایی و پیگیری نماید.
وی ادامه داد: یکی از وظایف مهم پزشک خانواده، ارائه خدمات درمانی اولیه برای بیماریها و مشکلات شایع است. بسیاری از مشکلاتی که افراد در طول زندگی با آن مواجه میشوند، از جمله سردرد، بدندرد، مشکلات گوارشی و سایر بیماریهای رایج، در سطح پزشک خانواده قابل بررسی و درمان هستند. این موضوع موجب میشود خدمات درمانی با سرعت بیشتر، هزینه کمتر و دسترسی آسانتر در اختیار مردم قرار گیرد.
این متخصص در حوزه پزشک خانواده افزود: در مواردی که وضعیت بیمار نیازمند بررسی تخصصی باشد، پزشک خانواده فرد را به پزشک متخصص ارجاع میدهد. این ارجاع به صورت کتبی یا الکترونیکی انجام میشود و پس از بررسی توسط متخصص، نتایج اقدامات تشخیصی و درمانی به پزشک خانواده بازگردانده میشود تا روند مراقبت از بیمار به صورت منظم ادامه یابد. این فرآیند که «ارجاع و پسخوراند ارجاع» نامیده میشود، به هماهنگی بهتر خدمات درمانی کمک میکند.
وی عنوان کرد: پزشک خانواده به تنهایی فعالیت نمیکند، بلکه همراه با اعضای تیم سلامت خدمات مراقبتی را ارائه میدهد. این تیم میتواند شامل پرستار، مراقب سلامت، کارشناس تغذیه، کارشناس سلامت روان، واکسیناتور و سایر نیروهای حوزه سلامت باشد. هدف این تیم، ارائه خدمات جامع و مستمر برای حفظ سلامت افراد در تمامی مراحل زندگی است.
صفری گفت: مراقبتهای سلامت از بدو تولد آغاز میشود. برای نوزادان و کودکان، شاخصهایی مانند قد، وزن و دور سر به صورت منظم ارزیابی میشود تا روند رشد و تکامل آنها تحت نظر باشد و در صورت مشاهده هرگونه اختلال، اقدامات لازم انجام شود و مراقبت از مادران باردار نیز از وظایف مهم تیم سلامت است. در طول دوران بارداری، شاخصهایی مانند وزن، فشار خون و سایر مراقبتهای ضروری به صورت منظم بررسی میشود تا سلامت مادر و جنین حفظ شود.
وی تصریح کرد: برای افراد میانسال و سالمند نیز برنامههای مراقبتی مشخصی وجود دارد. اندازهگیری وزن و فشار خون، درخواست آزمایشهای دورهای از جمله بررسی قند خون، چربی خون، تیروئید، ویتامینها و سایر ارزیابیهای لازم، به تشخیص زودهنگام بیماریها و پیشگیری از عوارض آنها کمک میکند که مجموعه این خدمات با عنوان «خدمات جامع سلامت» شناخته میشود؛ خدماتی که با هدف پیشگیری، تشخیص زودهنگام بیماریها، درمان مناسب و ارتقای کیفیت زندگی افراد ارائه میشوند.
